In 1914 was de allereerste Belgische radio-uitzending te horen. Sindsdien heeft het radiolandschap enkele stevige transformaties ondergaan. Door de komst van nieuwe technologieën, zou je de toekomst van radio sterk in vraag kunnen stellen.

Studio Brussel pakte begin dit jaar niet voor niets uit met een nieuwe creatieve positionering en rebranding. Anderzijds duiken naast de traditionele radiozenders ook steeds meer alternatieve radioplatformen op. Denk maar aan de vele online webradio’s en onafhankelijke nichezenders. “Een grote evolutie in het radiolandschap zijn de internetradio’s en community’s die ze creëren door de komst van het internet”, licht creative director en dj Koen Galle toe. 

Een blik in de toekomst

Het is gissen of  internetradio de toekomst wordt van radio. Maar dat radio meer behelst dan enkel een luisterervaring, bewijzen zowel de traditionele zenders met hun digitale uitbreiding als de kleine radiostations die het medium omvormen tot een interactieve beleving. Zo maken onze Nederlandse buren met Red Light Radio en Operator Radio niet alleen een internationaal muziekplatform van hun station, maar verzorgen ze ook concerten en werken ze samen met festivals, musea en culturele partners. Hetzelfde geldt voor de Britse NTS Radio of Rinse FM: ze creëren een online community en brengen live radioshows, digitale media en livemuziek op evenementen. 

Laagdrempelig radio maken

Het zijn allemaal experimentele initiatieven die een muzikale wereld stichten via online radio en events. En ook in België komen die internet-based radiostations steeds meer op. Volgens Koen Galle heeft de komst van internet een gigantische verandering veroorzaakt. Hij werkte jarenlang als eindredacteur voor Studio Brussel, runt tegenwoordig het muzieklabel Ensemble en werkt onder de dj-naam Kong. “De kracht van het internet heeft ervoor gezorgd dat webradio’s de niche muziekprogramma’s van de traditionele radiozenders overnemen. Er is meer muziek te vinden, het is makkelijker uit te zenden en maakt op die manier radio laagdrempeliger.” 

Welke radioplatformen ondertussen al zo’n online gemeenschap uitbouwden? We bespreken enkele Belgische voorbeelden hieronder. 

Een culturele ontmoetingsplaats

Kiosk Radio is een van de eerste online webradio’s in Brussel. Ze streamen niet alleen muziek via internet, maar hebben ook het doel om een culturele ontmoetingsplaats te worden. Kiosk Radio is meer dan radio maken. Het is een plaats waar mensen samenkomen om hun liefde voor alternatieve muziek te delen en waar eender wie een plaatje kan aanvragen.

 Koen Bauters (Poppunt)
Foto: Koen Bauters (Poppunt)

“We willen een gemeenschap uitbouwen. In een tweede fase willen we samenwerken met festivals, organisaties en projecten die passen in de geest van radio”, vertelt Jim Becker van Kiosk Radio aan Bruzz. De houten kiosk in het Warandepark vormt bovendien een bar die geld in het laatje brengt zodat de zender kan overleven.

 

“De komst van het internet veroorzaakte een grote verschuiving in het radiolandschap.”

 

Interactieve radiobelevingen 

De online communityradio The Word Radio maakt deel uit van het Brusselse mediaplatform ‘The Word’. 

Als webradio brengen ze met lokale en internationale gasten underground talent, liveshows, dj-sets en talkshows. Ook zij leggen de nadruk op een interactieve radiobeleving. Ze werken onder andere samen met Perron Zes, een Brussels collectief dat zowel tentoonstellingen en feesten organiseert als kleding ontwerpt en een show presenteert op The Word Radio. Daarnaast produceren ze exclusieve shows in samenwerking met verschillende merken, festivals, culturele instellingen en lokale hotspots. 

Zwarte container 

Dat het Belgische radiolandschap het internationale veld wil exploreren, bewijst François Vaxelairen met The Lot Radio in New York. Deze Belg, bovendien een goede vriend van Jim Becker van Kiosk Radio, bouwde drie jaar een zwarte container in Brooklyn om tot een onafhankelijk online radiostation. Net als Kiosk Radio kan je in The Lot Radio naast muziek luisteren ook genieten van een drankje. De studio is een ontmoetingsplaats waar iedereen welkom is. Ze vormen opnieuw die specifieke on- en offline community door in verbinding te staan met haar publiek. Zo werken ze geregeld samen met culturele organisaties en festivals. 

 Peter Pabón (The New York Times)
Foto: Peter Pabón (The New York Times)

Via live streaming, radioshows en concerten tracht The Lot Radio een gevarieerd aanbod aan muziek en culturele rijkdom te brengen. Het succes van The Lot Radio? “The Lot Radio wordt gemaakt voor en door een community. Het ligt in een stad met een grote culturele scène, wat haar voor een groot deel succesvol maakt. Hoe groter een stad, hoe meer publiek en hoe meer potentieel,” verklaart Koen. 

 

“De webradio’s en traditionele radiozenders blijven twee verschillende werelden.” 

 

Drrrip in een klooster

Nicolas KerstensLaura Helmer en Robin François stampten een tweetal jaar geleden het online radiostation Drrrip Radio uit de grond. Oorspronkelijk bestond Drrrip enkel uit een platenbeurs. Uiteindelijk mondde het project uit tot wekelijkse livestreams van dj’s en artiesten. Drrrip bevindt zich tijdelijk in een verlaten klooster nabij de Antwerpse Zoo. Omdat ze nog geen volledig ingerichte studio hebben, brengen ze voorlopig nog geen dagelijks aanbod aan live muziek. Drrrip heeft bovendien geen vaste shows en beperkt zich niet tot één bepaald muziekgenre. Het is hun bedoeling om een radioplatform te zijn voor alternatieve, minder bekende artiesten en bands. 

Twee werelden 

Zullen traditionele radiozenders hun niche programma’s langzamerhand helemaal overlaten aan de opkomende radioplatforms? De vraag is alvast welke impact deze kleine webradio’s zullen hebben op de grotere radiostations en internationale muziekscènes. Dat de traditionele radiozenders zullen verdwijnen gelooft Koen Galle niet. “De komst van nieuwe radio-initiatieven zal de traditionele zenders niet verdrijven uit het radiolandschap, omdat ook zij het internet ontdekten. Grote zenders gebruiken het web eveneens voor podcasts, video’s en online radio. Het blijven twee verschillende werelden.” Dat de webradio’s een van hun rollen heeft overgenomen, gelooft hij wel: “Vroeger kon de muziekliefhebber niche programma’s enkel vinden op Studio Brussel of er iets over lezen in Humo. Dat deel hebben de webradio’s overgenomen van traditionele radiozenders.” 

Een rendabel systeem

Ondanks het groeiende succes van online webradio’s, is het toch moeilijk te voorspellen hoe rendabel deze platformen kunnen zijn. “Een initiatief als Kiosk Radio is succesvol en heeft erg veel potentieel, maar het wordt voornamelijk gedragen door een heleboel vrijwillige, enthousiaste muziekfreaks. De volgende stap is dus om na te gaan hoe mensen hun boterham kunnen verdienen met online webradio,” besluit Koen.  

Traditionele radio in een avontuurlijk jasje

Naast de webradio’s die zich voor een groot deel focussen op online dj-sets, zijn er nog heel wat andere manieren om radio te maken. Zo  zijn er verschillende stations die jongeren kansen bieden om radio te maken. Experiment staat er centraal. Op die manier worden de radiostudio’s eerder omgevormd tot labo’s waar ze met allerlei mediavormen aan de slag kunnen gaan. Denk maar aan het Mechelse Project Wolf waar jongeren zowel workshops kunnen volgen als kunnen experimenteren op vlak van audio, video, foto en tekst. Ook de jongerenradio XL Air in Brussel voorziet de nodige ruimte om binnen en buiten de grenzen van radio te gaan. Het is ‘een plek waar alles kan’. 


XL Radio / Foto: ritcs.be 

Hetzelfde geldt voor Urgent.fm: het multimediale lab van de Gentse universiteit waar jonge makers elkaar ontmoeten en ‘gemeenschapvormende’ cultuurradio maken. Een beetje te vergelijken met de Kortrijkse studentenradio Quindo die zich als community medialab focust op niche-genres, lokaal talent, jongeren en experiment. De onafhankelijke, experimentele radio Scorpio in Leuven zet dan weer vooral in op alternatieve muziek, cultuur, nieuws en muziekprogramma’s. Wat ze allemaal gemeen hebben? Hun open geest. Ze maken radio als de grote spelers, maar op een avontuurlijke en experimentele manier. 

En Brugge? 

Dat radio anno 2019 meer is dan luisteren, is duidelijk. En ook Brugge draagt al haar steentje bij aan de nieuwe radiowereld. Ons medialab Villa Bota bevindt zich in hartje Brugge, grenzend aan het Koningin Astridpark. Onze onafhankelijke radiowerking kan – o.a. door de gezellige bar - makkelijk vergeleken worden met Kiosk Radio, maar neigt door haar multimediale karakter misschien nog meer naar Project Wolf. Zo is onze ‘villa’ niet alleen een online radiostudio, maar bestaat het eveneens uit een redactieruimte, opnamestudio, videolab en caféruimte waar jongeren dagelijks afspreken. We hebben ruimte voor creatievelingen die met verschillende media willen experimenteren en plaats voor live radio, talks, workshops, opnames, muzieksessies en drankjes. 

 villabota.be
Foto: villabota.be

Door samenwerkingen aan te gaan, beginnende artiesten én jongeren kansen te bieden met onze online radioshows, gaan we met ons Brugs radiostation dezelfde richting uit als bovenstaande platformen. Bovendien starten we voor het eerst een zomerfestival op eind juni: Signaal wordt het eerste radiofestival in België met talks, workshops, live radio en interessante ontmoetingen. Van een community gesproken. 

Ontdek het volledige festivalprogramma op signaalfestival.be en facebook